به دست رسد كافى است و گرنه مغز فلوس توان آميخت و ليكن ديگر مسهل گرم نتوان داد كه مضر است . و بسيار ديده شد كه در سرفهء بلغمى كه بىحرارت بود ، ادويهء شديد الحرارة و قوىّ التجفيف ، بعض جهال به كار بستند و بنا بر تجفيف رقيق و تغليظ غليظ ، تنگى نفس بعضى را عارض شد و بعضى را تپ محرقه حادث گشت و بعضى را ورم ريه كه در اصطلاح اهل هند به دبه مشهور است پديد آيد ، پس احتياط در اين باب واجب است و اقوال زنان بىخرد كه خود را به تجربه كارى ستوده‌اند ساقط الاعتبار دانستن فرض . و به گفتهء آنها ، اشياى ذى سمية ، چون توتياى هندى و حبّ الملوك و امثال آن كه دست‌آويز عجائز است دادن ، حرام . ذات الريه ، يعنى ورم شش و اين اطفال را بيشتر افتد ، اگر علاج با صواب نيايد ، اكثر به هلاك مىكشد . و نشان وى آن است كه سرفه و تنگى نفس مفرط پيدا شود و هنگام تنفس زير قبرغه مَغاك همى افتد و اهل هند آن را دبه گويند ، به دال مهملهء هندى و موحّده و مشدّده و هاى موقوف . و وى دو نوع است : يكى آن كه از مادهء گرم افتد و تپ محرقه شديد لازم او است . دوم آن كه از مادهء بلغم افتد و تپ نرم در اين نيز مىباشد . علاج : آنچه از مادهء گرم بود بهترين تدابير آن تليين طبع است به عناب و عنب الثعلب و گل بنفشه و مغز فلوس و شيرخشت و امثال آن ، بىانتظار نضج ، بعده هرچه در سرفه گذشت حسب حاجت توان داد و رب توت نفع تمام دارد . و از اغذيه ، بر ماش مقشّر و مانند آن اقتصار ورزند و اصلاح شير مرضعه لازم دانند به همه حال . و اشياى مطفى الدم و قامع الصفراء حسب تقاضاى مرض به كار برند . و به شياف لينه طبع را نرم دارند . و اگر از نزله باشد ، آب گرم بر سر تنطيل كنند تا ماده را از انصباب بازدارد . و آنچه از مادهء بلغم بود تدبيرش بعينه همان است كه در سعال رطوبى گذشت ، مگر آن كه هر چه يابس و ذىخشونت باشد در اين اصلا نتوان داد ، رعايةً للورم . سوء التنفس ، يعنى بدى دم زدن و آن عبارت است از تنفسى كه بر مجراى طبيعى نباشد و اسباب آن اكثر است ليكن آنچه در اطفال بيشتر احداث او مىكند نزول بلغم است از سر بر سينه و اين مرض ، ضعيف الصدر را اكثر افتد . و علاجش همان است كه در سعال رطوبى گذشت . و ايضا بيخ‌هاى گوش و بيخ زبان را به زيت ماليدن و قى كنانيدن به كيس لسان و آب گرم در دهن چكانيدن و قدرى بزر كتان مسحوق به عسل سرشته ليسانيدن نفع تمام دارد . فائده [ در بيان سوء التنفس حاصل از خشك شدن بلغم در سينه و شش ] گاه باشد كه مادهء بلغم از حرارت تپ يا حرارت تدابير مجففه خشك شود در سينه و شش و بدان سبب نفس از مجراى طبيعى سخت متغيّر شود و باشد كه در تنفس همىكشايد طفل دهن را از غايت عسر دخول هوا در مجرى . و تدبير كامل در اين وقت آن كه از ضعف و بيتابى و گريهء طفل نترسند و آن را برهنه سازند و در محل محفوظ از باد ، آب گرم بر سينه او تنطيل همىكنند زمانى شايسته ، پس نشف نمايند به منشفه و به پارچه‌ها بپوشند و قيروطى مناسب بمالند ، همين‌سان ، شبانه روزى سه چهار بار اين تنطيل به تكرار همىكنند ، نفع تمام مىدهد و از اول بار فورا تخفيف در تنفس ظاهر مىشود بامر الله تعالى . و اگر